از گرد تو پراكنده مىشدند » . « 1 » انسان با نرمى مىتواند قدرت خود را مضاعف كند و در حديثى آمده است : « مَنْ لانَ عَودُه كَثُفَتْ اغصانُه » ( كسى كه برگشتن او نرم و سريع باشد ، شاخه‌هايش زياد مىشود ) يعنى اگر كسى زود منعطف به مردم شد و در برخوردها سريع از غضب و شدت خود برگشت ، مردم هم به او متمايل شده ، و همچون شاخه هائى قوى براى حفاظت و يارى او خواهند بود ، اين كلام به صورت مثلى درآمده براى افراد متواضع كه با مردم الفت گرفته ، و مردم نيز آنها را دوست دارند ، و در نتيجه بوسيله مردم و با اجتماع آنها قدرت پيدا مىكنند . « 2 » البته جاى گفتن است كه نرمى دو صورت مهم دارد : يكى تواضع كه از صفات پسنديده است و قاطعيت و حزم در نرمش با اين قسم است ، و ديگرى ضعف و سستى در برابر فردى كه براى او نرمش نشان مىدهد و اين قسم مذموم است ، و زيبنده پرهيزگارى نيست ، و از اين رو مولى على ( عليه السلام ) فرمودند : ( حزما فى لين ) يعنى با اراده و قاطعيت و منطبق با ارزشها نرم مىشود نه از روى ترس و ضعف در مقابل افراد . مرحوم الهى در ذيل اين دو فراز ( فمِن علامة احدهم انّك‌ترى له قوة فى دين و حزماً فى لين ) گويد : هم آنان در ره دين همچو كوهند * تواناتر زشير باشكوهند قوى پنجه چو شيران شكارى * به كار دين به حزم و هوشيارى بينديشد از اول آخر كار * به طرزى دلپذير آن نيك رفتار چون آن فرزانه با دانش و دين * كه با جانش بود عقل جهان‌بين بنا هموار گيتى باش هموار * حكيمانه مال‌انديش در كار مشو دلتنگ گيتى بس فراخ است * الهى شو ، جهان گرد يولاخ « 3 » است * * *

--> ( 1 ) . سوره آل‌عمران ، آيه 159 . ( 2 ) . سفينة البحار ، جلد 2 ، صفحه 520 . ( 3 ) . يولاخ : زمين باير و بى آب و دور از آبادى ( فرهنگ عميد ) . .